بارگذاری
جستجو
Fa | En

مهرعلیزاده: ایجاد شفافیت، جامعه مدنی را تقویت می کند

18 مهر 1396
0
بازدیدها: 71
محسن مهرعلیزاده

متن سخنرانی مهندس محسن مهرعلیزاده در ششمین همایش اخلاق حرفه ای مهندسی در مرکز جامعه مهندسان مشاور ایران با عنوان "شفافیت و جریان آزاد اطلاعات" بدین شرح است:

اخلاق

اخلاق نگرشی نظام مند و معقول بر اساس پايه و اصولی معين است،علمای این رشته آن را شاخه ای از فلسفه می دانند كه در مورد آنچه « بايد » انجام شود و همچنين درباره ارزش ها و خصوصيات فردي به بحث مي پردازد. مسأله اخلاقی، شکل خاصی از مسأله است که براي رد و قبول نتیجه آن مدارك و شواهدي وجود دارند. به خصوص وقتی که نتیجه پرسش، انسانی را به اقدامی وادار می­کند. قلمرو اخلاق همراه با امکان روز افزون انسان در مهار همه جانبۀ محیط اجتماعی و طبیعی خود گسترش یافته و وسیعتر می­شود ، مسئله ای که در زندگی بشری زمانی شرط طبیعی به حساب می­آمد، همین که انسان به کشف وسایل تغییر آن در جهت مقاصد و اهداف خود نائل می گردد، تبدیل به مسأله اخلاقی می شود. از اینرو جامعه بشری نیاز به اخلاق را روز به روز بیشتر احساس می­کند و رشتۀ اخلاق به عنوان زمینه­اي فراگیر بر حوزه هاي مختلف معرفتی سایه می­اندازد. اخلاق، در شرایطی که فرد در برابر طیفی از گزینه­هاي قابل قبول و اغلب نارضایت بخش  قرار دارد، به تعیین درستی تصمیم می­پردازد . واکر، اخلاق را این گونه تعریف می­کند: «حرکت به دنبال فهمی از اخلاقیات که در نهایت به برداشتی از خود ما به عنوان شخص مسئول در برابر ارزش ها می انجامد». اخلاقیات به مجموعه اي از عقاید اشاره دارد که می توان آن را فرایند بیان توجیهات عقلانی براي رفتارها و کردارهاي انسان دانست که او را در زمانی که ارزش های های مورد نظرش به چالش کشیده شده است در تمیز حق از باطل یاری می رساند. به بیان پژوهشگر اخلاق، دنی الیوت «اخلاق وقتی آغاز می شود که عناصر نظام اخلاقی (اخلاقیات) در تعارض با یکدیگر قرار می گیرند».

اخلاق در اصطلاح

 

دانشمندان علم اخلاق برای اخلاق معانی متعدّدی ارائه نمودند:

 

الف. برخی آن را ملکه‏ای نفسانی دانسته‏اند که مقتضی صدور کارها از انسان بدون نیاز به فکر و اندیشه است.

 

ب. برخی نیز اخلاق را تنها بر فضایل اخلاقی اطلاق می‏کنند و آن را در مقابل ضد اخلاق به کار می‏برند.

 

ج. و بعضا آن را به معنای نهاد اخلاقی زندگی می دانند.

 

بدین ترتیب دانشمندان معانی اصطلاحی متفاوتی برای اخلاق بیان کرده اند که جمع دقیق آنها ممکن نیست، امّا می‏توان اخلاق را در اصطلاح دانشمندان اسلامی، به گونه ای جمع‏بندی کرد که نسبتاً جامع بین آنها باشد و آن عبارت است از: «اخلاق، کیفیتی برای نفس آدمی است که رفتارهایی متناسب با آن از انسان بروز می‏کند»؛ یعنی اگر کیفیت نفس خوب باشد، کارهای خوب و اگر بد باشد کارهای بد صورت می‏گیرد؛ و از اینرو اخلاق را به اخلاق حسنه، خوب، رذیله و بد تقسیم کنند گرچه این کیفیت نفسانی ممکن است به صورت غیر راسخ و یا به شکل ملکه در آید.

 

 

اخلاق شناسی حرفه­ای

اخلاق شناسی حرفه اي که به نوعی در حد فاصل بین اخلاق و حقوق قرار دارد،  تا حدودي می تواند کاستی هاي اخلاقی و حقوقی و فاصله میان این دو حوزه را کم کند. اخلاق شناسی به معناي نظریه تکالیف یا وظایف شناخته می شود، اما بر رویکردي تجربی درباره تکالیف مختلف مربوط به یک وضعیت اجتماعی یا یک حرفۀ مشخص اتکا دارد. این گونه اخلاق شناسی مهندسان هم مانند اخلاق شناسی پزشکان یا اخلاق شناسی وکلاي دادگستري، ویژگی هاي مربوط به خود را داراست. اخلاق شناسی به سبب آن که معمولاً به صورت مدون و در قالب توصیه هاي مندرج در ماده­ها و بند­هاي خاص عرضه می­شود، به حقوق نزدیک است، اما برخلاف مقررات حقوقی که عمومیت دارند، تنها یک گروه اجتماعی- حرفه اي خاص را در برمی­گیرد و جنبه­هاي الزام آور آن ها نیز محدود است. از این منظر اخلاق شناسی حرفه ای مهندسان حول پنج محور اساسی در ایین نامه اخلاق حرفه ای آنان گنجانده شده است:

  1. تعهدات مهندسان مشاور نسبت به منافع ملی، زیست محیطی
  2. تعهدات مهندسان مشاور نسبت به کارفرمایان
  3. تعهدات مهندسان مشاور نسبت به حرفه مهندسی مشاور
  4. تعهدات مهندسان مشاور نسبت یکدیگر
  5. تعهدات مهندسان مشار نسبت به کارکنان و سهامداران خود

 

چرایی ضرورت شفافیت و دسترسی به جریان آزاد اطلاعات

یکی از موضوعات اصلی در گفتمان دموکراسی و مشارکت، تحقق مفهوم شهروندی است. بر پایه این مباحث آنچه به مفهوم شهروندی تحقق می­بخشد، برخورداری افراد جامعه از حقوق مدنی، سیاسی و اجتماعی و فرهنگی است. گستره حقوق فرهنگی نیز حق تجربه کردن، حق مشارکت، حق آگاهی و حق اطلاعات را شامل می­شود. در پرتو همین رویکرد است که دموکراسی، معنایی فراتر از برگزاری صرف انتخابات و برخورداری از حق رأی دادن یافته، فراهم آوردن امکانات لازم برای مشارکت هرچه بیشتر شهروندان را در تصمیم گیری­هایی که بر سرنوشت­شان تاثیر می­گذارد شامل می­شود. به بیان دقیق­تر جامعه مدرن بر پایه رضایت شهروندان آگاه و مشارکت آگاهانه آنها در فرایندهای سیاسی بنا شده است. در این میان حق دسترسی به اطلاعات، به شهروندان امکان می­دهد که از آنچه در درون حکومت و نهاد ها و موسسات می­گذرد مطلع شوند و بر بنیان این آگاهی، به حسابرسی کنش­ها و یا بی­کنشی کنشگران جامعه بپردازند و برای اداره جامعه تصمیم­های درست­تری اتخاذ کنند.

مبانی شفافیت

  1.  دموکراسی و حکمرانی خوب

مهمترین و عقلایی ترین دلیل برای شفافیت آن است که مشارکت فعال شهروندان را در امور سیاسی و اجتماعی تقویت می کند. شفافیت، یکی از شروط اساسی برای جهتگیری اراده اشخاص است که این اراده، برای ایجاد جامعه مردم سالار نقش حیاتی دارد. این مبنای شفافیت بر نظریه های دموکراسی مشورتی تکیه دارد که معتقدند شفافیت باید شامل طیف وسیعی از ساز و کارهایی باشد که مشارکت شهروندان در سیاستگذاریها از طریق دسترسی مؤثر به روندها و برآیندهای سیاستگذاری و اظهار نظر در آنها را ممکن میسازد شفافیت، به عنوان یکی از عناصر حکمرانی خوب، از آن رو اهمیت دارد که جلب اعتماد عمومي به نظام حاکم، بدون وجود آن امکان پذیر نیست. در واقع، وجود شفافیت شرط لازم برای کسب اعتماد عمومي نسبت به دستگاه حاکم و شیوه اداره کشور است.

 

  1. جلوگیری از فساد

دومین ضرورت شفافیت جلوگیری از فساد اداری است. فساد اداری رامی توان به سوء استفاده از موقعیت عمومي برای نیل به نفع شخصی تعریف کرد. مصادیق بارز فساد را می توان: سوء استفاده از موقعیت اداری یا نقض مقررات برای کسب منافع شخصی خود یا افراد دیگر، خویشاوندگماری، رشا و ارتشاء، پولشویی، تصاحب داراییهای نامعلوم، تصاحب و کنترل دارایی به وسیله خویشاوندان، پنهان سازی اموال نامشروع، تشویق و تحریک فرد دیگر برای انجام این اعمال، و خرید رأی و موارد مشابه دانست.

بنابراين، سنتی ترین علت نیاز به شفافیت جلوگیری از بروز فساد اداری و مبارزه با آن است. تا جایی که مرکز پژوهش های مجلس در اظهار نظر کارشناسانه درباره لایحه آزادی اطلاعات، مهمترین هدف آن را مبارزه با فساد اداری قلمداد کرده است.

 

  1. معقولیت در تصمیم گیری عمومی

سومین توجیه یا ضرورت شفافیت که بیشتر رویکردی معرفت شناسانه دارد، معقولیت

در فرآیند تصمیم گیری عمومي است.  تمایل به ارتقای معقولیت، کارشناسی و کارآیی در فرآیند تصمیم گیری عمومي از نتایج شفافیت اسنادی است.  علنی بودن و به ویژه پاسخگویی در برابر انتقادات، شرکت کنندگان در بحث را تشویق می کند تا در باورها و استدلالهای خود بیشتر دقت کنند. در حقیقت، اجبار به بحث در ملأ عام، معمولا بیان دقیق موضع خود، دفاع از آن در برابر استدلا لهای نامنتظره مخالف، در نظر گرفتن دیدگاههای مخالف، آشکار کردن مراحل استدلالی که فرد به کار گرفته، و اظهار صریح اصولی را که فرد به آنها متوسل می شود ،ضروری می سازد

 

جمع بندی

انجام مسوولیت ها و تعهدات حرفه ای با داشتن مهارت های لازم مطابق استانداردهای فنی و مهندسی؛ براساس صداقت، امانتداری، شرافتمندی و مسوولیت پذیری اجتماعی را می توان اخلاق حرفه ای نامید. از این رو، مجموعه ضوابط اخلاقی در قالب منشور اخلاق حرفه ای باید الگوی مهندسان باشد تا ضمن مسوولیت پذیری و پاسخ گویی، با خلق و ایجاد راهکارهای بهینه مهندسی، زمینه دستیابی به توسعه پایدار و متوازن کشور را بیش از پیش فراهم سازند.

هر چه میزان مسئولیت پذیری شهروندان در یک جامعه بیشتر باشد به تبع آن جامعه مدنی رشد چشمگیری خواهد داشت و البته همانطور که در متن گفته شد، مسولیت پذیری در اخلاق حرفه ای با قوانینی هم سروکار دارد که حتی منتج به جریمه و تنبیه افراد می گردد، لذا ایجاد شفافیت در جامعه منجر به دسترسی آزاد به اطلاعات می گردد و به تبع آن نهادهای نظارتی را تقویت می کند و در نهایت جامعه مدنی را هر روز قوی و قوی تر می کند و موجبات توسعه اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و... را فراهم می آورد.

در این میان مهندسین با توجه به اینکه مستقیما با موتور توسعه جوامع سروکار دارند می بایست بیشتر اخلاق حرفه ای را به کار گیرند و با چاشنی قرار دادن شفافیت در کار، در همین راستا حرکت کنند و موجبات توسعه پایدار و به دور از از فساد را ایجاد نمایند.

از این رو مهندسان در راستاي انجام وظايف حرفه اي خود بايد:

1- ايمني، سلامت و رفاه عمومي را سرلوحه كار خود قرار دهند.

2- تنها در محدوده  مهارت خود خدمات ارائه كنند.

3- اظهارات عمومي و رسمي حقيقي و بيطرفانه داشته باشند.

4- با هر كارمند يا ارباب رجوع به عنوان نماينده يا معتمد برخورد كنند.

5- از اعمال فريبنده بپرهيزند.

6-محترمانه، مسئولانه، اخلاقي و قانوني رفتار كنند تا موجب افزايش احترام، شهرت و سودمندي اين حرفه شوند.

7 -در همه ارتباطهاي خود بالاترين معيارهاي صداقت و شرافت را راهنماي خود قرار دهند.

8- به اشتباهات خود اقرار كنند و حقايق را وارونه جلوه ندهند.

9-زماني كه معتقدند كه يك طرح، موفقيت آميز نخواهد بود، طرف قرارداد و كارفرماي خود را راهنمايي كنند.

10-همواره بكوشند تا در خدمت منافع عمومي باشند.

11- براي خود فرصتهاي شركت در فعاليتهاي مدني، راهنماييهاي شغلي براي جوانان، اقدام براي افزايش امنيت، بهداشت و بهتر شدن جامعه ايجاد كنند.

12- طرحها و جزئياتي را كه مط ابق با معيار موجود مهندسي نيست تكميل، امضا و يا مهر نكنند . اگر طرف قرارداد يا كارفرما بر اين رفتار غيرشغلي اصرار داشت، مراجع مربوط را آگاه سازند و از ارائه خدمات بيشتر خودداري كنند.

13-در جهت گسترش دانش عمومي و تقدير از مهندسي و دستاوردهاي آن بكوشند.

14- تلاش كنند به اصول توسعه پايدار در جهت حفظ محيط زيست براي نسلهاي آينده وفادار باشند.

15- طبق قوانين مهندسي دولت، كار خود را انجام دهند.

16-از اشخاصي كه در انجام كار مهندسي سهيم بودند قدردانی كنند و حقوق ديگران را محترم بشمارند.

17-در صورت امكان، نام شخص يا اشخاصي را كه در  طراحي، اختراع و نگارش يك فعاليت سهيم بودند، ذكر كنند.

18-همواره دانش تخصصي خود را در دوران كاري خود ارتقا بخشند و از طريق انجام كارهاي عملي يا شركت در دوره - هاي آموزشي تكميلي و مطالعه ادبيات رشته خود و شركت در همايشها، نشستها و سمينارهاي حرفهاي، اطلاعات خود را به روز کنند.

 

و مبتنی بر همین بخش آخر عرایضم که برگزاری نشست ها و همایش های علمی کاربردی در زمینه هم افزایی دانش تخصصی مهندسین و نیز تمرکز بحث ها بر ارتقاء سطح اخلاق حرفه ای در پنج ضلعی منافع ملی و محیط زیست، حرفه مهندسی مشاور، کارفرمایان، همکاران و هم رشته ها کارکنان و سهامداران و نهایتا تاثیر و تاثر بر قوانین و مقررات دولتی، از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.

به نوبه خود از حسن تفکر و اندیشه جامعه مهندسان مشاور در برگزاری همایش حاضر سپاسگزاری می کنم و با آرزوی بهره برداری هر چه بیشتر از مباحث پیش رو برای همه شرکت کنندگان عزیز از خداوند متعال برای تک تک شما عزیزان که دست اندکار این برگزاری هستید موفقیت و سربلندی مسالت داشته و در نهایت یادآوری می کنم که به مصداق آیه شریفه:« اِنَّ اللّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَومٍ حَتّیَ یُغَیِّروا ما بِاَنفُسِهِم» خداوند سرنوشت و روزگار هیچ جمعی را تغییر نمی دهد مگر آنکه خود آنها به تغییر خود بپردازند، و برپایی این قبیل نشست ها از مصادیق این آیه شریفه بوده و خواست شما عزیزان بر تغییر خود را در بردارد و از این رو برای همه شما عزیزان تغییراتی منجر به سعادت و بهروزی آرزومندم.


دیدگاه درباره این مطلب

فیلدهای با نماد * ضروری هستند

دیدگاه ها

  • دیدگاهی برای این مطلب وجود ندارد